Gebruikte afkortingen:  

LA = linksaf  
PD = ANWB paddestoel  
RA = rechtsaf  
RD = rechtdoor  

Startplaats:  

Vertrek bij parkeerterrein Natuurpark Berg en Bos  
J.C. Wilslaan 21  
7313 HK Apeldoorn  

Routebeschrijving:  

ROUTE A + B:  

1) Van parkeerterrein verkeersweg RD oversteken richting ingang Park Berg en Bos en LA  
2) Op rotonde RA = Laan van Spitsbergen  
3) Eerste weg RA (PD 20750 richting Kootwijk)  
4) Na plaatsnaambord Apeldoorn fietspad aan linkerzijde weg volgen  
5) Fietspad steeds RD blijven volgen  
6) Na rood/wit hek spoorwegovergang oversteken en onmiddellijk LA fietspad vervolgen (PD 20290 richting Hoog Buurlo)  
7) Betonnen fietspad blijven volgen  
Tip: U bevindt zich hier in het Willemsbos. Omstreeks 1900 werd dit gebied aangekocht door de Amsterdammer A. Beckeringh die hier bossen aan liet leggen. Bij een bezoek van Beckeringh en zijn zoon Willem op 10 juni 1904 kreeg het bos de naam ‘Het Willemsbos’. Ter gelegenheid hiervan werd een eik, ‘De Willemseik’, geplant met een hekje er omheen waarop een plaquette met de naam ’Het Willemsbos’ werd aangebracht. De boom treft u aan bij de oude boswachterswoning waar als hobby Lama´s worden gehouden.   
8) Einde Fietspad RA (PD 24394 richting Hoog Buurlo)  
9) Na enkele honderden meters fietspad aan linkerzijde van de weg volgen  
10) Vóór de bocht naar rechts in de weg bij parkeerplaats Gorteling LA (PD 23263/001 richting Hoog Buurlo)  
11) Langs houten hek RD (PD 21977/001 richting Hoog Buurlo)  
12) In Hoog Buurlo op T-kruising vóór - de recent vernieuwde - Schaapskooi: RA (PD 20264/001 richting o.a. Radio Kootwijk en Harskamp)  
13) Hier is een mogelijkheid voor een pauze bij de picknickbanken  
Tip: Hoog Buurlo, met de twee voormalige boerderijtjes en schaapskooien, geeft een goed inzicht in de wijze waarop de boeren vroeger leefden. Al honderden jaren is hier weinig veranderd. In vroeger eeuwen hielden de boeren schapen die ´s avonds in de schaapskooi werden gezet om zo mest te verzamelen die nodig was om de akkers te bemesten. De oudste vermelding van Hoog Buurlo, weergegeven als Burlohe, gaat terug naar het jaar 814 in een document waarin schenkingen aan de abdij van Lorsch in Hessen beschreven staan.  
14) Eerste fietspad LA (PD 20264/002, richting o.a. Radio Kootwijk en Harskamp)  
15) Eind fietspad (PD 71556): LA naar Radio Kootwijk   
16) In Radio Kootwijk op T-kruising met houten bankjes in parkje RA = Radioweg (richting Harskamp voor fietsers)  
17) Steeds RD langs slagboom RD richting ‘Kathedraal’ (voormalig zendgebouw = Gebouw A) 

Tip: Oorspronkelijk had Nederland telegrafische verbinding (met morseseinen) met Nederlands Oost-Indië via buitenlandse kabels. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914, bleek dat dergelijke verbindingen niet betrouwbaar waren. In 1917 begon men op Java aan de bouw van een zendstation, waarvan de antenne op Nederland gericht werd. Als locatie voor een zendstation in Nederland werd het Kootwijkerzand gekozen omdat hier geen bovengrondse telefoonlijnen waren die door de zenders gestoord konden worden. Voor de aanvoer van de materialen werd een smalspoorlijn aangelegd naar de halte Assel. In het hoofdgebouw A werden de zenders geïnstalleerd. Voor dit gebouw werd een vijver aangelegd om de apparatuur te koelen. De 200 kW lange golf zendapparatuur en zes 211,60 m hoge antennemasten werden besteld bij Telefunken. Op den duur was de aanvoer van materiaal zo groot dat een normaalspoorlijn werd aangelegd naar de losplaats Kootwijk aan de lijn Amersfoort - Apeldoorn.   
Het fietspad richting Kootwijk loopt over het tracé van deze voormalige spoorlijn. Achter de houten barakken links van de weg naar gebouw A ligt nu nog de loswal. Op 8 februari 1923 werd Kootwijk Radio officieel geopend. Aangezien de zenders de radio-ontvangers zouden storen was op het terrein geen ontvangstation aanwezig en werd in Noordwijk, een later naar Nederhorst den Berg verplaatst, ontvangstation gebouwd.  Door voortschrijdende techniek was het mogelijk door middel van de kortegolf telegrafieberichten over te brengen. Op 9 augustus 1925 werd een kortegolfzender in gebruik genomen. In 1928 werd de eerste radiotelefonieverbinding ter wereld in dienst gesteld door Koningin-Moeder Emma (en niet door Koningin Wilhelmina zoals men wel eens denkt) met de historische woorden ‘Hallo, Bandoeng’.  
Telegrammen konden op alle postkantoren worden aangeboden. Ze werden in Amsterdam verzameld en via een speciale telegraaflijn naar Kootwijk Radio overgeseind. In de tweede wereldoorlog gebruikten de bezetter het zendstation om radiocontact met onderzeeboten ( U-boten) te onderhouden. Op 17 april 1945 hebben de Duitsers het zendstation verlaten waarbij bijna alles werd vernietigd en veel apparatuur werd meegenomen. Na de bevrijding volgde een periode van wederopbouw en werden verbindingen naar steden over de gehele wereld in dienst gesteld. Inmiddels zijn, wegens toepassing van satellieten, kortegolfverbindingen niet meer nodig en werd het radiostation, na vijfenzeventig jaar, in 1998 buiten dienst gesteld.   
18) Vóór Gebouw A LA en onmiddellijk RA langs Gebouw A (zie bordjes ‘Fietsers Kootwijk’). U komt nu bij knooppunt 40.   
19) Bij knooppunt 40 (paddestoel 71555) fietst u rechtdoor, richting Kootwijk. Het is een prachtig asfalten fietspad.   
20) Bij het einde van het fietspad kunt u kiezen uit twee routes.  

Route A (25 km): RA fietspad langs Asselseweg (PD 62847/002 richting Assel). Zie daarna voor vervolg route A: punt 33  

Route B: LA Asselseweg over wildrooster. (PD 62847/002 richting Kootwijk)   

21) Vervolg route B: Eerste zijweg LA richting camping Kerkendel = Kerkendelweg  
22) Bij plaatsnaambord Kootwijk LA = Houtzagersweg  
23) Eind Houtzagersweg op T-splitsing RA = Duinweg (zandweg)  
24) Eind zandweg LA over wildrooster en fietspad aan rechterzijde van de weg volgen  
25) Bij PD 20852 en Informatiebord ‘Kootwijkerzand’: LA zandweg langs afsluitboom  
26) Na circa 200 m bij paaltje met oranje pijl RA naar uitkijktoren 


Tip: Op de uitkijktoren kijkt u uit over het Kootwijkerzand, een van de grootste nog actieve stuifzanden in Europa. Na de laatste ijstijd, zo´n 15.000 jaar geleden, werd de Veluwe langzaam bedekt met bos. Er ontstonden kleine dorpjes. Later werden bossen gekapt en afgebrand voor de aanleg van akkers. Ook de schapenhouderij nam toe en er ontstonden uitgestrekte heidevelden. In de 9e en 10e eeuw bevond de Veluwe zich in een economische bloeiperiode die werd veroorzaakt door de ijzerindustrie. Voor de winning van het ijzer uit z.g klapperstenen die in hier in grond werden aangetroffen, was veel houtskool nodig om de ovens te stoken en werden bossen gekapt voor de houtskoolbranderijen. In de middeleeuwen groeide de bevolking sterk wat tot grootscheepse ontginningen leidde. Door afplaggen en afbranden verdween ook de heide uiteindelijk. Het gebied dat overbleef was kaal zand. In de loop der geschiedenis is vrijwel het gehele gebied ondergestoven en ontstond het Kootwijkerzand. Tijdens opgravingen tussen 1971 en 1975 werden de resten van een nederzetting gevonden, die waarschijnlijk in de twaalfde eeuw door het zand is bedekt. Opgegraven werd een dorp uit de 8e tot 11e eeuw en een deel van een nederzetting uit de Romeinse tijd.  
27) Na bezoek uitkijktoren retour over zandweg naar fietspad  
28) Eind zandweg RA over fietspad richting Kootwijk  
29) Einde fietspad RA = Heetweg richting Kootwijk  
Tip: Kootwijk wordt voor het eerst in de veertiende eeuw genoemd. Tot diep in de twintigste eeuw gaf slechts een, vaak onder zand gestoven, karrenspoor toegang tot het dorp. Pas door aanleg van de Heetweg verbeterde de bereikbaarheid. Er wordt verteld dat de Fransen, die omstreeks 1795 ons land binnenvielen, het achter bomen verscholen dorp Kootwijk nooit konden vinden en de Kootwijkers pas hoorden dat het land bezet was geweest toen de Fransen al vertrokken waren.   
De oude kerk is begin 16e eeuw gebouwd. Aangezien het in die tijd op het platteland voor een dominee nauwelijks mogelijk was in zijn levensonderhoud te voorzien moest hij vaak grotendeels van de landbouw leven. Bekend is het verhaal dat op zekere zondag een dominee op zijn land aan het ploegen was en daardoor vergat te gaan preken. Kootwijk had echter een primeur. Het was moeilijk om voor zo´n klein dorp een dominee aan te trekken totdat het, na 17 jaar in een domineeloos tijdperk geleefd te hebben, in 1886 lukte dominee Houtzagers te bevestigen. Dominee Houtzagers had theologie gestudeerd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Er had daar, onder leiding van dominee Abraham Kuyper die de Vrije Universiteit had opgericht, een kerkscheuring plaats gevonden waaruit de Gereformeerde kerk was ontstaan. Kootwijk was nu de eerste Gereformeerde kerk in Nederland. Het kerkgebouw moest van de Hervormde Gemeente gehuurd worden. In 1919 werd het gebouw weer door de Hervormde gemeente opgeëist en werd het Gereformeerde ´Kerkje op de Heuvel´gebouwd dat u aan de rechterzijde van de weg aantreft als u Kootwijk weer verlaat.  
30) In Kootwijk steeds RD  
31) Na bord ‘De Paalhoeve’ bij ANWB-richtingwijzer 13035-1 RA richting Assel = Asselseweg  
32) Na wildrooster RD fietspad volgen   
33) (Vervolg route A) Steeds RD fietspad volgen onder viaduct door.  
Tip: Het fietspad waar u nu fietst, loopt over de Regelbergen en was in het verleden onderdeel van de Grote Hessenweg, een oeroude handelsweg die van Barneveld via Apeldoorn naar het oude IJsselveer bij Deventer liep en vervolgens naar Münster in Duitsland.   
34) Na viaduct eerste weg LA over spoorwegovergang  
35) Onmiddellijk RA vóór Eethuis ‘Halte Assel’. Fietspad langs Pomphulweg (PD 20291 richting Hoog Soeren) volgen  
35) In Hoog Soeren op T-splitsing (PD 22425) RA richting Apeldoorn  
Tip: Het dorp Hoog Soeren is een stuk ouder dan Apeldoorn. Opgravingen bewezen dat Germaanse volksstammen voor onze jaartelling hier al nederzettingen hadden. Hoog Soeren is een dorp zonder straatnamen; men woont bijv op Hoog Soeren 25 etc.  Het restaurant ‘Het Jachthuis’ waar u Hoog Soeren binnenkomt, ontleent zijn naam aan het feit dat stadhouder Willem III hier een kleine hoeve kocht en daarin een jachtkamer liet inrichten. Links van de weg ziet u tussen de bomen een klein torentje van het ‘Kasteeltje’. De weduwe van de Amsterdamse schrijver en schilder Gustaaf van de Wall Perné liet het kasteeltje in 1929 bouwen ter nagedachtenis aan haar man. Naast de voormalige school op nr. 2 staat een huisje waarin de eerste school gevestigd was, het is waarschijnlijk het oudste schooltje van de Veluwe. Let op de gevelstenen met de jaartallen 1849 en 1864 FdG. FdG staat voor Familie de Graaf. ’Vrouw’ De Graaf gaf hier les aan kinderen  
36) Na de bebouwing van Hoog Soeren fietspad aan linkerzijde van de weg volgen  
37) Steeds RD richting Apeldoorn  
38) Bij ANWB-richtingwijzer RA richting ‘Apenheul’  
39) Bij ingang Park Berg en Bos einde route.